

Dantza askea herrietako erromerietatik dator. Garaiak aldatu dira dantzarien teknikarekin batera.
Lehen espazio txikiagoan egiten zen dantza, pausoak eta mugimenduak txikiagoak eta laburragoak ziren baina agian dantza airosoagoa eta biziagoa zen. Gaur dantza egiteko teknika zehatzagoa da, hankei eta besoei dagokienez batik bat, ondorioz, alderdi espresiboak baztertuak geldituz, esaterako, keinuak, xirriak, kriskitinak...
Gipuzkoan lehiaketak duen pisua argi da. Bikote irabazle guztiak Gipuzkoarrak izan dira Bizkaiko Alkortatarrak ezik. Lehiaketa mota hau batez ere Gipuzkoan dago sustraitua: urtean zehar Gipuzkoan 40 bat egiten dira, Bizkaian 5-6, Araban 3-4, Nafarroan 2-3 eta bat bera ere ez Iparraldean.
Seguran 1977. urtean ospatu zen lehen aldiz Euskadiko Dantza Askatuko edo Sueltoko Txapelketa. Orduan alkate Guillermo Areizaga zen. 1981ean Segurako Udalak Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailari betirako Seguran ospa zedin eskaria luzatu zion ondorioz ala izanik.
Udalaren Sari Nagusia Nestor Basterretxearen eskultura lanak irudikatzen du. Sari hau, lehenengo sailkatutako bikoteak ordezkatzen duen Udaletxean gordetzen da hurrengo txapelketa egin arte. Bikote irabazleak ordezkatzen duen Udala sariaren jabe egingo da baldin eta bikote horrek hiru aldiz segidan edo bost urtez txandaka txapelketa hau irabazten badu. Ez dira asko ohore hori izan duten bikoteak:
Sortzaile eta bultzatzaile izan zen Guillermo Areizagaren oromenez, Guillermo Areizaga saria ematen da. Lehen aldiz aurkezten diren bikoteen artean puntuaziorik hoberena lortzen duenarentzako.
| Urtea | Bikotea | Herria |
|---|---|---|
| 2008 | Eneko Gil Nerea Vesga |
Errenteria |
| 2007 | Azpitarte Anai Arrebak | Azkoitia |
| 2006 | Azpitarte Anai Arrebak | Azkoitia |
| 2005 | Azpitarte Anai Arrebak | Azkoitia |
| 2004 | Parrondo Anai Arrebak | Hernani |
| 2003 | Parrondo Anai Arrebak | Hernani |
| 2002 | Parrondo Anai Arrebak | Hernani |
| 2001 | Asier Ena Maite Lazkano |
Bergara |
| 2000 | Kimetz Larrañaga Eneritz Epelde |
Azkoitia |
| 1999 | Kimetz Larrañaga Eneritz Epelde |
Azkoitia |
| 1998 | Kimetz Larrañaga Eneritz Epelde |
Azkoitia |
| 1997 | Iban Agote Iraultza Garmendia |
Lezo |
| 1996 | Parrondo anai arrebak | Hernani |
| 1995 | Edu Muruamendiaraz Amaia Agirre |
Bergara |
| 1994 | Edu Muruamendiaraz Amaia Agirre |
Bergara |
| 1993 | Edu Muruamendiaraz Amaia Agirre |
Bergara |
| 1992 | Isaac Agirre Belén Sagarzazu |
Azkoitia |
| 1991 | Antton Mendizabal Amaia Illarreta |
Donostia |
| 1990 | Antton Mendizabal Amaia Illarreta |
Donostia |
| 1989 | Antton Mendizabal Amaia Illarreta |
Donostia |
| 1988 | Isaac Agirre Belén Sagarzazu |
Azkoitia |
| 1987 | Isaac Agirre Belén Sagarzazu |
Azkoitia |
| 1986 | Juantxo Urbieta Amaia Agirre |
Osintxu |
| 1985 | Isaac Agirre Belén Sagarzazu |
Azkoitia |
| 1984 | Juantxo Urbieta Amaia Agirre |
Osintxu |
| 1983 | Joxe Juan Ugalde Lurdes Esnaola |
Lezo |
| 1982 | Joxe Juan Ugalde Lurdes Esnaola |
Lezo |
| 1981 | Joxe Juan Ugalde Lurdes Esnaola |
Lezo |
| 1980 | Juanito Sarriegi Lourdes Lopetegi |
Hernani |
| 1979 | Alkorta Lehengusuak | Zaldibar |
| 1978 | Juanito Sarriegi Lourdes Lopetegi |
Hernani |
| 1977 | Juanito Sarriegi Lourdes Lopetegi |
Hernani |